Bir okulun sitesine girdiğinizde "academy", "voluntary aided", "Progress 8: +0.45" gibi ifadelerle karşılaşırsınız. Bu yazıda bu terimlerin ne anlama geldiğini ve bir okulu değerlendirirken hangi veriye ne kadar güvenebileceğinizi sade bir dille anlatıyoruz.
Kısaca: okulun türü, ona nasıl gireceğinizi söyler; performans verileri ise okulun çocuğunuz için ne yapabileceğini. İkisini birlikte okumak gerekir.
Okul türleri: "Kim yönetiyor?" ve "Kimi alıyor?"
Okul türlerini anlamanın en kolay yolu iki ayrı soru sormaktır. Yönetim türü (academy, community vb.) okulu kimin yönettiğini ve kabul kurallarını kimin belirlediğini söyler. Kabul türü (grammar, comprehensive, faith) ise öğrencinin hangi kritere göre seçildiğini söyler. Bir okul aynı anda hem academy hem grammar olabilir.
1. Yönetim türüne göre
Tür | Kim yönetir? | Kabul kurallarını kim belirler? | Not |
|---|---|---|---|
Academy | Bir academy trust (çoğu zaman birden fazla okulu yöneten Multi-Academy Trust) | Okulun bağlı olduğu trust | Doğrudan Bakanlıktan finanse edilir. Bugün ortaokulların büyük çoğunluğu academy. |
Free school | Bir academy trust | Trust | Sıfırdan açılmış yeni academy. Bazıları sadece 16-19 yaşına hizmet eder (örn. matematik okulları). |
Community school | Belediye (local authority) | Belediye | Klasik devlet okulu. |
Foundation school | Okulun yönetim kurulu (governing body) | Yönetim kurulu | Belediyeye bağlı ama daha bağımsız. |
Voluntary aided (VA) | Yönetim kurulu, genelde bir kilise veya dini kurum | Yönetim kurulu | Çoğu faith okuludur; dini bağlılık kriteri kullanabilir. |
Voluntary controlled (VC) | Belediye | Belediye | Dini temelli ama kabulü belediye yönetir. |
University Technical College (UTC) | Bir üniversite ve işverenlerin desteklediği trust | Trust | 14-19 yaş; mühendislik, teknoloji gibi teknik alanlara odaklanır. |
Sixth form college | Kendi kurumu | Kendi kurumu | Sadece 16-19 yaş, A-level ve benzeri dersler. |
Özel okul (independent) | Kendi kurumu | Kendi kurumu | Ücretlidir; kendi sınavını yapabilir. Devlet okulları listelerinde yer almaz. |
Tüm devlet okulları, academy'ler de dahil, Bakanlığın School Admissions Code kurallarına uymak zorundadır. Fark, kuralları kimin yazdığı ve başvurunun nereye yapıldığındadır. Bu yüzden her okulun kendi admissions policy belgesini okumak gerekir.
Veriden küçük bir örnek: üniversite yerleşimine göre ilk 400 devlet okulunun 314'ü academy, 22'si free school. Belediyenin doğrudan yönettiği community okul sayısı sadece 21.
2. Kabul türüne göre
Tür | Öğrenciyi neye göre alır? | Aile için anlamı |
|---|---|---|
Comprehensive (non-selective) | Sınavsız; özel durumlar, kardeş önceliği, sonra mesafe | Doğru adreste oturmak belirleyici |
Grammar (fully selective) | 11+ sınavı; eşit puanda mesafe veya adres bölgesi | Year 5'te hazırlık ve kayıt gerekir |
Partially selective | Yerlerin bir kısmı (örn. %10-35) sınavla, kalanı mesafeyle | İki yolu da değerlendirin |
Faith | Dini bağlılık (örn. vaftiz belgesi, ibadete katılım), sonra mesafe | Belgeler yıllar önceden hazırlanmalı olabilir |
Grammar okullarını ve kabul sırasını ayrıntılı anlattığımız yazılar: Seçerek Öğrenci Alan Okullar ve Grammar Okulları ve Oversubscription Criteria.
Okul performans verileri: Hangi rakam ne söyler?
Bakanlık her okulun sonuçlarını Compare school and college performance sitesinde ücretsiz yayınlar (compare-school-performance.service.gov.uk). Bakanlık sitenin adını değiştireceğini açıkladı (Schools Week); adres değişirse yeni sayfaya yönlendirme beklenir. Orada göreceğiniz başlıca ölçütler:
Ölçüt | Ne ölçer? | Nasıl okunur? |
|---|---|---|
Attainment 8 | Öğrencilerin 8 dersteki ortalama GCSE sonucu (İngilizce ve matematik çift sayılır) | Yüksek = sonuçlar güçlü. Ama seçici okullar burada doğal olarak önde olur. |
Progress 8 | Öğrencilerin SATs'tan (Year 6) GCSE'ye kadar ne kadar ilerlediği, benzer başlangıçtaki öğrencilerle kıyasla | 0 = ulusal ortalama. +0,5 = öğrenciler her derste ortalama yarım not daha yüksek almış. Okulun "kattığı değeri" en iyi gösteren ölçüt. |
İngilizce ve matematikte 5+ oranı | Bu iki derste en az 5 ("strong pass") alanların yüzdesi | Sixth form ve üniversite yolu için temel eşik. |
EBacc | İngilizce, matematik, fen, tarih veya coğrafya ve bir yabancı dilden oluşan akademik paketi alanlar ve sonuçları | Okulun akademik genişliğini gösterir. |
A-level sonuçları | Ortalama not, A*-B oranı vb. | Sixth form'u olan okullar için. |
Destination (yerleşim) verileri | GCSE ve A-level sonrası öğrencilerin nereye gittiği: sixth form, üniversite, seçkin üniversite, apprenticeship | Okulun öğrencileri gerçekte nereye taşıdığını gösterir. |
Dikkat: 2025 ve 2026'da Progress 8 yok
Covid nedeniyle 2020 ve 2021'de Year 6 SATs sınavları yapılmadı. Bu öğrenciler 2025 ve 2026'da GCSE'ye girdiği için başlangıç puanları yok ve Progress 8 hesaplanamıyor. Bakanlık bu iki yıl için yeni bir Progress 8 yayınlamayacak; okulların 2022-23 ve 2023-24 skorları gösterilmeye devam ediyor. Ölçüt 2026-27 sonuçlarıyla geri dönecek (Tes, School Atlas).
Bu dönemde okula bakarken:
- Attainment 8'in son birkaç yıldaki eğilimine bakın; tek bir yıl yanıltıcı olabilir.
- Eski Progress 8 skorunu tarihiyle birlikte değerlendirin; okulun yönetimi o zamandan beri değişmiş olabilir.
- Okulun dezavantajlı öğrenci oranını ve kohort büyüklüğünü göz önünde tutun.
Attainment 8 ve Progress 8'i örnek tablolarla anlattığımız yazı: Okul Seçimi Rehberi 2 – Ortaokul.
Gazete sıralamaları ve Ofsted: Nasıl okunmalı?
Gazete sıralamaları (league tables)
Resmi bir "en iyi okullar" listesi yoktur. Ailelerin baktığı sıralamaları çoğunlukla gazeteler hazırlar. En bilineni The Sunday Times'ın Parent Power rehberidir: devlet okullarını GCSE'de 9-7 not oranı ve A-level'da A*-B not oranına göre sıralar (Cognito).
Bu listeler kullanışlıdır ama tek bir şeyi ölçer: ham sınav sonucu. Okul en başta en başarılı çocukları seçiyorsa, sonuçları yüksek çıkar. Bu yüzden listelerin tepesi grammar okullarıyla doludur. İlk 400 listesinin nasıl oluştuğunu ve haritasını şu yazımızda inceledik: İngiltere'de Okul Seçimi: İlk 400 Listesi, Okul Kalitesi ve Doğru Yere Yerleşmek.
Ofsted rapor kartları
Ofsted, devlet okullarını genellikle dört yılda bir denetleyen bağımsız kurumdur. 10 Kasım 2025'ten beri "Outstanding / Good / Requires Improvement / Inadequate" gibi tek kelimelik genel not verilmiyor. Bunun yerine her alan ayrı notlanıyor:
- Not basamakları: Exceptional, Strong standard, Expected standard, Needs attention, Urgent improvement
- Notlanan alanlar: Inclusion, curriculum and teaching, achievement, attendance and behaviour, personal development and well-being, leadership and governance (varsa early years ve sixth form ayrıca)
- Safeguarding (çocuk güvenliği): Ayrı olarak "Met / Not met"
Yeni sisteme göre henüz denetlenmemiş okullarda eski notlar görünmeye devam ediyor. Ayrıntılar: Ofsted Raporu.
Sık yapılan hatalar
- Sadece gazete sıralamasına bakmak. Listede olmayan bir karma okulun Progress 8 skoru, listedeki bir okuldan daha yüksek olabilir.
- Eski Ofsted notuna güvenmek. Denetim 5-6 yıl önce yapıldıysa okul o zamandan beri çok değişmiş olabilir. Rapor tarihine bakın.
- Okulun türünü gözden kaçırmak. Grammar okulu için sınav, faith okulu için belge gerekir; sadece yakında oturmak yetmez.
- Tek yılın sonucuna bakmak. Küçük okullarda bir yılın sonuçları çok dalgalanabilir; 3 yıllık eğilime bakın.
- Çocuğun kendisini unutmak. En yüksek sıradaki okul, her çocuk için en uygun okul değildir. Bkz. Okul Seçerken Sadece Akademik Başarı Yeterli mi?
Bir okulu incelerken 8 adımlık kontrol listesi
- Okulun yönetim türü ne? (academy, community, VA…) Kabul kurallarını kim belirliyor?
- Okulun kabul türü ne? (comprehensive, grammar, partially selective, faith)
- Okulun sitesinden admissions policy belgesini indirip öncelik sırasını okuyun.
- Mesafeyle alıyorsa, belediyenin son 3-5 yıllık last distance offered verisine bakın.
- Bakanlığın sitesinde Attainment 8, İngilizce ve matematikte 5+ oranı ve son Progress 8 skorunu (tarihiyle) kontrol edin.
- Sixth form'u varsa A-level sonuçlarını ve öğrencilerin nereye gittiğini inceleyin.
- Ofsted raporunun tarihine ve yeni rapor kartı varsa alan notlarına bakın.
- Open day'e ve mümkünse normal bir okul gününe gidin; çocuğunuzun fikrini alın.
Konuyla ilgili diğer yazılarımız
- İngiltere'de Okul Başvurusu ve Yerleştirme Süreci
- Ortaokul Tercih Listesini Nasıl Sıralamalı?
- Oversubscription Criteria
- Seçerek Öğrenci Alan Okullar ve Grammar Okulları
- Ofsted Raporu
- Okul Seçimi Rehberi 2 – Ortaokul
- Okul Seçerken Sadece Akademik Başarı Yeterli mi?
- Okul Başvuru Süreçleri: Normal Başvuru, Yıl Ortası Başvuru ve Bekleme Listesi
- Appeal (İtiraz) Süreci
Kaynaklar
- GOV.UK – Compare school and college performance
- DfE – Schools, pupils and their characteristics 2025/26
- Tes – No Progress 8 replacement for two years
- School Atlas – Why Progress 8 scores disappeared
- Schools Week – League tables comparison website renamed
- Cognito – How the rankings work
- DfE KS5 destination measures ve Times Parent Power 2026 veri setleri